Đôi nét cơ bản về giáo dục New Zealand

Đôi nét cơ bản về Giáo dục New Zealand

Hẳn chúng ta đều ngầm hiểu có một sự khác biệt rất lớn trong chương trình giáo dục cũng như cách giáo dục của phương Tây và phương Đông, nhưng cụ thể là nó khác nhau thế nào, chúng ta sẽ tìm hiểu phương cách giáo dục của New Zealand nhé.

Hệ thống giáo dục New Zealand rất độc đáo và đa dạng, trong đó giáo dục có phần cởi mở với sự khác biệt văn hóa, tôn giáo, giàu nghèo và các ý tưởng dạy và học.

1. Về hệ thống giáo dục:

Giáo dục New Zealand lấy học sinh làm trung tâm và có thể học vượt lớp nếu đủ khả năng. Điển hình con trai mình trước khi sang New Zealand là 8 tuổi, học lớp 3 ở Việt Nam. Khi con sang đây, con cũng được xếp học chung với các bạn lớp 3 bên này. Tuy nhiên, một tháng sau, con được xếp lên lớp 4, và một tháng sau nữa con được xếp lên lớp 5 tùy theo mức độ học tập và năng lực của con. Và đến cuối năm lớp 5 thì bảng báo cáo kết quả cho thấy con đạt chuẩn lớp 5 nhưng toán con đang ở mức độ lớp 6 – 7. Nghĩa là con sẽ được học khó và khác hơn các bạn trong lớp mặc dù con vẫn ngồi trong lớp 5 vì các môn học khác, trình độ của con tương ứng với lớp 5.

Giáo dục New Zealand bao gồm 3 cấp độ:

• Giáo dục mầm non: bắt đầu từ khi mới sinh đến tuổi đi học là 5 tuổi.
• Giáo dục tiểu học và trung học: từ 5 – 19 tuổi.
• Giáo dục bậc cao: bao gồm đại học và dạy nghề.

1.1 Giáo dục bậc mầm non: không bắt buộc, có nhiều cách thức khác nhau được thực hiện ở cấp bậc này nhưng nhìn chung sẽ được hướng dẫn theo giáo trình của Bộ Giáo dục. Chính phủ sẽ hỗ trợ kinh phí cho tất cả trẻ em tham dự cấp bậc này tối đa là 6 giờ/ ngày (tối đa 30 giờ mỗi tuần). Đối với trẻ từ 3 – 5 tuổi thì được nhận trợ cấp cao hơn nhưng tối đa là 20 giờ/tuần chăm sóc tại trường mầm non. Nếu bạn có giáo viên dạy tại nhà thì phải đảm bảo giáo viên đó có chứng chỉ chăm sóc trẻ mầm non, lúc này Bộ Giáo dục sẽ chi trả chi phí giáo dục tại nhà cho trẻ.

1.2 Giáo dục bậc tiểu học và trung học:

Trẻ được đi học miễn phí tại các trường công từ năm 5 tuổi đến 19 tuổi nếu trẻ là công dân New Zealand hoặc là cư dân thường trú.

Trẻ bắt buộc đến trường từ năm 6 – 16 tuổi, nhưng khuyến khích trẻ 5 tuổi đến trường.

Hệ thống giáo dục ở hai cấp này gồm 13 lớp (tạm hiểu là có lớp 13). Bậc tiểu học bắt đầu từ lớp 1 đến lớp 8 (trẻ ở độ tuổi từ 5 – 12 tuổi).  Bậc trung học bắt đầu từ lớp 9 đến lớp 13 (trẻ ở độ tuổi từ 13 – 17 tuổi).

Tùy sự lựa chọn mà con của bạn có thể học trường gần nhà (được đảm bảo 100% nhập học) hay xa nhà (cái này phải đăng kí nhưng không chắc được đảm bảo) và đăng kí học trường phân biệt giới tính (trường nam hay trường nữ) hoặc trường có cả nam và nữ.

Lưu ý: New Zealand thiếu thầy, thợ, trường lớp, ít học sinh nên có một số trường, trẻ ở các độ tuổi khác nhau được xếp chung một lớp, học các giáo trình khác nhau.

Chương trình ở cấp tiểu học khá dễ, không nặng về học thuật, đơn giản là họ coi trọng rèn luyện kĩ năng và thể chất cho trẻ ở giai đoạn này. Không có bài tập về nhà, hoặc nếu có thì cũng rất ít và không ép buộc. Mỗi năm có 2 kì kiểm tra năng lực để xem con bạn đang ở mức độ nào để điều chỉnh giáo trình chứ không phải để đánh rớt con bạn. Trẻ nào có năng khiếu ở lĩnh vực nào thì được nhà trường chọn lựa ra để tham gia các kì thi cấp thành phố, cấp quốc gia mà không có bất kì một buổi luyện gà nòi như ở Việt Nam. Không bắt buộc mua sách giáo khoa, hay giáo trình online, nhưng nếu bạn muốn có thể tự mua và tự học thêm bổ sung tại nhà theo nhu cầu. Không có dạy thêm tràn lan nhưng vẫn có những giáo viên dạy thêm (không thuộc trường con bạn đang học) hỗ trợ con bạn theo nhu cầu của gia đình, nhưng chi phí thì không hề dễ chịu.

1.3 Giáo dục bậc cao:

Trường đại học

New Zealand có 8 trường đại học được nhà nước tài trợ. Mỗi trường đại học cung cấp bằng cấp với nhiều lựa chọn về môn học và có thế mạnh về bằng cấp chuyên môn chuyên ngành.

Tất cả các trường đại học đều được quốc tế công nhận. Họ làm việc với các trường đại học ở các nước khác về các chương trình nghiên cứu và giảng dạy cũng như với cộng đồng doanh nghiệp ở New Zealand và nước ngoài về nghiên cứu và phát triển.

Giáo dục kỹ thuật và dạy nghề

Chính phủ có các khóa học đảm bảo cho Thanh thiếu niên từ 16–19 tuổi cơ hội học tập để đạt được chứng chỉ NCEA Cấp 1-3 hoặc Cấp 1-3 miễn phí tại các cơ sở giáo dục đại học. Cụ thể, có một số thiếu niên vì bất kì lí do nào đó, nghỉ học giữa chừng khi còn ở độ tuổi đi học, thì các khóa học này sẽ giúp các em muốn quay lại học để đạt các chứng chỉ theo yêu cầu và sau đó là tập trung vào nghề nghiệp.

Học viện thương mại

Các học viện thương mại giảng dạy các chương trình thương mại và công nghệ cho học sinh từ Lớp 11–13 (15–18 tuổi). Chương trình được điều hành thông qua các trường học và các nhà cung cấp khác nhau.

Viện công nghệ

Các viện công nghệ và kĩ thuật (ví dụ WITT – Viện nghiên cứu công nghệ Châu Âu tại tỉnh Taranaki) giảng dạy giáo dục và đào tạo chuyên nghiệp và dạy nghề từ nghiên cứu cơ bản đến cấp bằng ở các mức độ khác nhau.

Wananga: trường đại học hoặc cao đẳng chuyên về các giá trị Maori truyền thống.

New Zealand có 3 wānanga (cơ sở nghiên cứu và giảng dạy người Māori thuộc sở hữu nhà nước). Trường dạy theo truyền thống Māori và phong tục Māori. Một số giảng dạy trong các lĩnh vực chuyên môn lên đến trình độ tiến sĩ.

2. Hệ thống trường công, trường công tích hợp và trường tư

Hầu hết các trường công ở đây được sở hữu và trợ cấp bởi Chính phủ, dạy theo giáo trình quốc gia và phi tôn giáo.

Trường công tích hợp là những trường có những đặc tính riêng, cũng được Chính phủ tài trợ và dạy theo giáo trình quốc gia. Tuy nhiên, trường xác lập các mục đích và mục tiêu riêng để phản ánh những giá trị cụ thể và được đặt trong một triết lý hoặc tôn giáo cụ thể. Bạn sẽ phải trả phí để theo học.

Các trường tư thục nhận được một số nguồn tài trợ của chính phủ nhưng chủ yếu được tài trợ thông qua việc thu học phí của phụ huynh. Họ tự xây dựng chương trình học tập và không phải tuân theo chương trình giảng dạy quốc gia. Ví dụ ở đây có Green School là trường hướng trẻ học kết nối với cộng đồng, bảo vệ môi trường hướng tới cuộc sống có các giá trị bền vững về môi trường, văn hóa, xã hội …

3. Giáo trình quốc gia

Chương trình quốc gia bao gồm các môn học được giảng dạy ở bậc tiểu học và trung học cơ sở và tiêu chuẩn học sinh cần đạt được ở từng môn học.

Giáo dục tiểu học của con bạn sẽ tập trung vào việc học căn bản ở nhiều môn học và phát triển năng lực/kĩ năng, đặc biệt là về đọc viết và tính toán. Ở trường trung học, các em sẽ học một chương trình giảng dạy rộng rãi (bao gồm các môn khoa học tự nhiên, xã hội, mỹ thuật, âm nhạc, ẩm thực, thể thao ở mức độ cơ bản, cao hơn cấp tiểu học…) và cân bằng với một số chuyên ngành có thể có bắt đầu từ Lớp 11–13.

4. Chứng chỉ giáo dục quốc gia (NCEA)

Chứng chỉ Giáo dục Quốc gia (NCEA) là bằng cấp trung học phổ thông quốc gia.

Con bạn thường sẽ được đánh giá trong 3 năm cuối ở trường (Lớp 11–13). Con có thể đạt được NCEA ở 3 cấp độ 1, 2, 3 trong nhiều khóa học và môn học khác nhau. Và dựa vào các chứng chỉ này và một số điều kiện khác để xem xét hồ sơ đăng kí vào đại học. Không có các kì thi tốt nghiệp cấp 3 hay kì thi tuyển vào đại học.

5. Hỗ trợ học tập

Việc hỗ trợ học tập được thiết lập ở mọi trung tâm hoặc trường học mầm non ở địa phương. Đây là kế hoạch để hỗ trợ miễn phí cho sinh viên, nhà giáo dục, gia đình và người Maori theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào nhu cầu cá nhân. Ví dụ, con bạn là người Việt, tiếng anh có thể sẽ không bằng người bản địa. Điển hình là Zen – con trai mình, sang bên này khi cậu ấy được 8 tuổi, tiếng việt sỏi hơn tiếng anh thì cậu ấy đã phải cần sự hỗ trợ thêm tiếng anh từ phía nhà trường khi cậu ấy vào cấp 2.

Để con bạn không những theo kịp hoặc ngang ngửa với học sinh bản địa thì ngay từ Việt Nam, bạn hãy cho con học thêm tiếng anh với giáo viên bản ngữ, hoặc trẻ có thể vừa học vừa chơi thông qua chương trình Blippi – Educational Videos for Kids hoặc Monkey Junior https://shorten.asia/49KTzuTJ. Đây là siêu ứng dụng học tiếng anh cho mọi trẻ em, gồm nhiều khóa học và được tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo độc quyền M-Speak giúp trẻ yêu thích học tiếng anh. Cho đến tận bây giờ, con mình vẫn rất thích xem các video trên các ứng dụng trên vì nó không những giúp trẻ thích học tiếng anh mà dạy trẻ rất nhiều kiến thức cơ bản và thực tế cuộc sống ở nước ngoài để trẻ không cảm thấy bỡ ngỡ trước khi bắt đầu chuyến phiêu lưu của chính mình.

6. Học tại nhà và từ xa

Nếu theo học tại một trường học không phải là lựa chọn tốt nhất (ví dụ gia đình bạn không gần trường học, trẻ phải di chuyển bằng xe buýt khá xa để đến được trường học, hoặc thường đi nước ngoài hoặc vì bất kì lý do gì khác) thì con bạn có thể theo học các trường Te Aho o Te Kura Pounamu (Te Kura).

Te Kura dạy các học sinh mầm non, tiểu học, trung học và các học sinh có nhu cầu đặc biệt bằng cách sử dụng phương pháp học tập trực tuyến và đa phương tiện. Con bạn cũng có thể học 1 hoặc 2 khóa học nếu môn học chúng muốn học không có ở trường công lập mà chúng đang tham gia.

Các chương trình học từ xa đặc biệt phổ biến đối với những người vừa học vừa làm, vừa chăm sóc gia đình, vừa muốn nâng cao kiến thức hoặc lấy chứng chỉ (hiểu nôm na là học online). Chứng chỉ có giá trị tương đương như khi bạn đi học trực tiếp (offline).

Hi vọng với những chia sẻ trên sẽ giúp bạn đọc có cái nhìn khái quát về giáo dục New Zealand. Moon sẽ tiếp tục chia sẻ cụ thể hơn trong các bài viết sắp tới!

Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn hoặc đặt thêm bất cứ câu hỏi nào ở phần bình luận bên dưới nhé!

–