Cách đây vài năm, khi còn ở Việt Nam, Moon chỉ là cô văn phòng bình thường nếu không nói là nghèo nhất trong cái cơ quan ấy nhưng đi chợ là không có trả giá, mua thì luôn cố gắng mua hàng organic, giá thì phải chọn giá cao đồng nghĩa với hàng chất lượng hi vọng cũng sẽ cao, hàng khuyến mãi thì có ngó nhưng hổng có mua. Nói như vậy chỉ muốn khẳng định là mình chưa học qua lớp vỡ lòng của tiết kiệm, chỉ biết vung chân quá trán và số tiền tiết kiệm là gần như bằng Zero.
Ở New Zealand, Moon đâu có được làm như vậy. Sự thật phũ phàng cũng dạy cho Moon những vài học vỡ mặt. Và giờ thì Moon có thể nói rằng, Moon keo hơn lão nhà giàu hà tiện, đến chết vẫn còn keo.
Giờ mình nhâm nhi ly cà phê Ban Mê, và lướt qua xem Moon bủn xỉn đến cỡ nào nha.
Tiết kiệm trước, chi tiêu sau: Khi được chồng phát lương hàng tháng, kết hợp lương bản thân, mình sẽ trích ngay một khoản cho vào phần tiết kiệm, không được phép rút ra. Một khoản mình sẽ trích ra gọi là cần kíp mới dùng đặc biệt là các chi phí phát sinh, nếu hết tháng ko đụng đến thì quăng vào khoản tiết kiệm. Phần còn lại là chi phí sinh hoạt, nếu chưa hết tháng mà đã gần hết tiền thì mình sẽ ăn uống tiết kiệm nhất để mọi người biết rằng tiền hết rồi, đừng đòi hỏi thêm, ăn những gì mình có! Chắc chắn là không thoải mái với những bữa ăn siêu tiết kiệm khi hết tiền nhưng nhớ rằng mình đang ở trong tình trạng sống tốt hơn triệu triệu người trên trái đất này. Khổ của mình thì chả đáng để kêu ca.
Tự thưởng ít thôi: Một năm chỉ ăn nhà hàng vài lần vào các ngày trọng đại của gia đình. Một bữa ăn nhà hàng trung bình cho gia đình 4 người là tầm 110 – 160 NZD, tùy… Ăn trưa tầm 12 – 25NZD/người, đồ ăn sáng thì cũng tầm 10 – 15 NZD/đứa trẻ. Nếu mua thức ăn về nấu thì sẽ thấp hơn nhiều vì NZ chi phí phục vụ đắt đỏ. Trước đây, Moon không giỏi nấu nướng nhưng nhờ bác google còn hơn cả mẹ hiền khi chỉ Moon cách nấu ăn vừa giữ được chồng, vừa giữ được tiền nữa nà.
Đi chợ nào:
Tối ưu khi đi chợ như thế nào để bữa ăn vừa đảm bảo dinh dưỡng, vừa hài lòng bệ hạ mà túi thì vẫn còn rủng rỉnh:
- Đối với các mặt hàng khuyến mãi từ 30% trở lên thì mình mua với số lượng lớn, rồi để dành đó lâu lâu lôi ra ngắm xem hết đát chưa. Mà lớn là lớn bao nhiêu, cứ xem hạn dùng tới bao lâu thì nhẩm mà mua sao cho đến ngày hết đát thì hết hàng.
- Mua hàng quick sale (đảm bảo phải được giảm 40 – 50%) vì có những mặt hàng quick sale giá cũng trời ơi đất hỡi lắm, giảm vài cent chơi cho vui vậy ah. Nhiều mặt hàng như thịt cá tươi có hạn sử dụng trong tầm 7 – 10 ngày còn 2 – 3 ngày nữa thì đến best before (chứ không phải hết đát), mình mua nó với số lượng nhiều, về quăng vào tủ đông ăn dần. Trước đây mình hay mua thịt tươi rói về bỏ tủ đông cả tuần hay cả tháng thì cũng không khác nhau nhiều. Các thẻ thành viên, giảm giá luôn đồng hành trong các đợt shopping. Không biết ở Việt Nam mình có chương trình boost điểm không, nếu các bạn rành vụ boost điểm khi mua hàng bằng các thẻ giảm giá thì lợi vô cùng luôn.
- Moon thường chuẩn bị cơm trưa cho con bằng cách để lại phần cơm tối, hôm sau hâm lại rồi cho vào hộp giữ nhiệt. Như vậy, nấu dư một chút, thì sáng không phải dạy sớm nấu nướng tốn củi lửa, dọn dẹp. Nếu hôm nào không thể để lại cơm tối thì rất đơn giản, luộc cánh gà chấm muối tiêu; cơm chiên trứng+ đậu hà lan; Cơm + chả lụa, cơm + thịt luộc; cộng thêm trái cây +yaout là con có thể tung tăng đến trường. Ăn sáng thì sao, bắt nồi cháo bằng nồi cơm điện, ngủ dậy bỏ tim gà, tim heo, cật, hến vào cháo; hoặc hầm nồi xương + cà rốt bằng nồi áp suất nấu chậm buổi tối, luộc sẵn nui, bún lúc nấu cơm tối, sáng dậy là có nui, bún nước lèo; hoặc hâm Baked bean, bánh mì phét bơ, bánh mì trứng, cereal + sữa là được những bữa ăn sáng ngon, bổ, rẻ. Có tốn nhiều thời gian không, xin thưa là không, Moon chỉ tốn 20 – 30 phút để chuẩn bị đồ ăn sáng và ăn trưa cho các con. Sáng làm cho mỗi người 1 ly sinh tố bao gồm cereal + banana+ sữa là bao no +healthy.
- Giờ lỡ healthy quá thì làm sao, lại giảm tiêu thụ. Ăn nhiều mà để làm gì, ăn đủ sống thôi. Có nghĩa là không cố ăn quá no, vừa đỡ tốn cơm vừa đỡ tốn tiền mua thuốc giảm cân.
Làm nông rân thôi nào! May mắn là Moon có khoảnh sân trước và sân sau đủ để mình có thể đảm bảo một phần trái cây, và toàn bộ rau củ quả cho cả nhà. Mặc dù đất ở NZ thì cò bay gãy cánh, nhưng mà dân đa phần thích trồng cỏ hơn trồng rau hay đơn giản là nhiều người không biết làm vườn nên trồng hoa cỏ cho đẹp, vậy nên rau ở NZ thì đắt xắc ra miếng. Khi trồng thì Moon tăng cường các hình thức trồng hai chị em, ba chị em nghĩa là kết hợp các loại rau củ quả có thể sống hòa bình với nhau trên một khoảnh đất nhỏ. Ví dụ trên 1 khoảng đất 2 m2. Mình có thể kết hợp trồng bí đỏ bò dưới đất, bắp xen kẽ và đậu que leo lên thân cây bắp. Chỗ nào có thể trồng cây leo giàn thì mình tận dụng trồng su su, chanh dây, mồng tơi, nho, dưa leo, bầu và rau ưu bóng râm bên dưới… Mình cân nhắc trồng bí đỏ vì bí đỏ có thể để dành được rất lâu, hoặc ít ra su su, củ dền, su hào, cà chua là những thứ cứu cánh cho mùa đông giá lạnh. Xây thêm cái vườn rau nhà kính nữa là bao ngon luôn nè. Khi trồng mình để ý giữ lại những quả tốt nhất để làm giống cho mùa sau, nghĩa là mình cũng đã tiết kiệm tiền mua hạt giống rồi. Chính vì tích cực trồng rau, nuôi gà, câu cá nên 20% bữa ăn của gia đình 4 người có giá 2 đồng (tính gạo, mắm muối), 30% bữa ăn của gia đình có giá thấp hơn 10 đồng, còn lại là 50% có giá từ 10 – 40 đồng.
Làm sao để trở thành người nông rân gương mẫu? Mình nói không với phân bón và thuốc trừ sâu, thay vào đó, tận dụng thức ăn thừa cho gà, gà lại cảm ơn ta bằng phân bón sinh học. Các dạng tái chế như giấy báo, bìa carbon, bã cà phê, bã trà thì cho ủ cùng lúc với cỏ đã cắt, rau củ quả hư thối cùng kính thưa các loại phân chuồng để làm thành compost – một dạng phân trộn rất tốt cho cây trồng. Nếu không tự tạo compost thì Moon phải tốn tiền mua compost hoặc phân bón để cải tạo đất sau mỗi vụ thu hoạch.
Trở thành mẹ Lười: Yêu cầu các con làm việc nhà nhiều nhất có thể, thậm chí những việc ban đầu mình không nghĩ con sẽ làm được nhưng rèn riết thì sẽ làm tốt thôi. Để làm cho ra ngô ra khoai thì ban đầu mình phải chắc chắn là các con không thể làm một phát ăn ngay với thái độ tích cực. Nhưng mình cương quyết không làm, chỉ giám sát, nếu các con làm chưa tốt thì sẽ phải làm lại cho đến chấp nhận được mới thôi. Ban đầu, các con sẽ nạnh nhau, làm cho có hoặc trước khi làm còn tốt hơn sau khi làm. Tuy nhiên, mình cứ giao việc thì đến một lúc nào đó, chắc chắn bạn sẽ ngạc nhiên khi các con tự động làm khi gọi tên như một thói quen, một trách nhiệm hiển nhiên phải làm mà không hề kêu ca. Vì sao mình đưa mục này vào tối ưu chi phí? Có phải nếu các con tự đem đồ ra ngoài phơi thì không phải tốn điện cho máy sấy đồ, các con rửa chén bát thì không phải tốn điện cho máy rửa chén, các con quét nhà thì không phải tốn điện cho máy hút bụi, các con tự biết cho gà ăn hàng ngày thì không phải tốn tiền mua trứng, etc. Khi các con thành thục các công việc, bạn có thêm thời gian cho công việc kiếm tiền của mình, tiền đó bạn có thể giúp con khi chúng vào đại học. Vậy cũng là một cách đầu tư cho tương lai, tiết kiệm chi phí vậy. Giá trị lớn hơn mà mình nhận được không chỉ là tiết kiệm vài đồng tiền lẻ mà con học cách tôn trọng cha mẹ đã làm việc vất vả, học cách yêu quý lao động và có trách nhiệm với bản thân và gia đình.
Không đáp ứng mọi nhu cầu của con ngay lập tức: Trong các ngày lễ hay sinh nhật, ông nhà mình hay có thói quen mua quà đắt tiền theo nhu cầu vòi vĩnh của các con, nhưng mình là cương quyết nói không. Không nói ngoa, lúc mình còn ở Sài Gòn, mình bao nguyên shop đồ chơi người ta bán lại nữa giá để dẹp tiệm cho các con chơi. Vài tháng sau thì đồ chơi của các con không có cái nào nhìn cho ra hồn, chúng vừa chơi vừa phá không thương tiếc. Chúng không biết quý trọng và hiểu giá trị các món đồ mà chúng được cho. Sau này thì nói không với quà tặng đắt tiền, chỉ mua những thứ vặt vãnh ở 2 đô la shop làm quà cho các con, tích hợp các món quà có giá trị sử dụng lâu dài. Không tiệc tùng tốn kém, nấu bữa ăn ngon cho các con là được. Mình còn nhớ con mình nó khóc sướt mướt khi nó được đãi sinh nhật với bữa ăn ngon tại nhà mà không có quà. Ông nhà mình phản đối mình càng làm cho tình trạng sướt mướt trở nên nghiêm trọng hơn. Cuối cùng, mình kêu con lại cho nó xem hàng loạt các tấm hình các em bé ở Gaza và Ukraine và nói con muốn khóc giống mấy bạn này không, mẹ chở ra Gaza ngay và luôn. Mình cũng nói không với quà sinh nhật vì mình không muốn cảm xúc của con bị phụ thuộc vào chuyện được tặng quà hay không. Con phải hạnh phúc với những gì nó hiện có.
Hạn chế giặt đồ: Ở dơ chút thì có sao? Dơ là dơ kiểu gì? Nếu quần áo không dính bẩn thì mặc xong, móc lên phơi nơi đầu sóng ngọn gió, đảm bảo ngày mai thơm phức ah. Vì sao? Rừng cây hoa lá ở đây có thể xử lý tốt mùi mồ hôi nha. Mà đồ tốt giặt nhiều quá nó nhanh hư nên đây cũng là một giải pháp với những món đồ có giá trị.
Tích cực đi bộ trong các công viên: Trong một lần con trai đi học, hắn bảo có một cây trên đường đến trường có nhiều nấm mèo. Mình thích quá đến xem thử thì ối giời ơi luôn, một giỏ đầy nấm mèo mang về, tính ra cũng cỡ 50 NZ. Thế là mỗi lần đi bộ, mình luôn ngó nghiêng trên các thân cây đến quên cả thở và bước đều. Một khi bạn biết vị trí nấm mọc thì y như rằng bạn có thể tuyên bố chủ quyền nấm trên cây ấy vì nó sẽ mọc đều đều cho bạn thu hoạch mà không phải lo ai đó tranh phần với bạn.
Opshop! Những vật dụng nào có thể mua ở opshop, Moon sẽ ưu tiên mua cũ hơn là mua mới, nhưng nhớ là mình rất dễ bị sa vào các bẫy ở opshop bởi vì cái gì cũng rẻ nên ban đầu mình hay mua những thứ nhiều lúc không cần thiết. Giờ mình sẽ không dạo opshop như một thú vui như trước đây mà là biết mình cần gì, thì lúc có dịp ghé và chỉ tìm cái mình cần và nhanh chóng bước ra. Cho đến bây giờ thì mình không còn vào opshop nữa vì cũng thấy mình chả thiếu thứ gì, có mua thêm chỉ tổ rác đầy nhà.
Chia sẻ với cộng đồng: Tại sao chia sẻ cộng đồng thì liên quan gì đến tối ưu chi phí. Bạn có thể đóng góp thời gian 1, 2 tiếng rãnh rỗi của mình để làm vườn tại các vườn rau cộng đồng và tất nhiên bạn có quyền thu hoạch rau củ quả cho gia đình để nâng cao chất lượng bữa ăn của gia đình.
Cặp kè với ngân hàng: Ai có chút ít tiền rủng rỉnh trong túi mà không biết làm ăn kinh doanh như Moon thì quăng vào ngân hàng cũng tốt nè, lãi suất ngân hàng có vẻ đang ổn cho việc gửi tiết kiệm. Tiết kiệm đủ để deposit thì lại mua nhà, và nhà đẻ ra nhà.
Cuối cùng thì tiết kiệm là một chủ đề nóng hổi vừa thổi vừa nghe trong thời kì bão to giá lớn. Mình còn nhớ Sếp mình bảo rằng kiếm tiền đã khó, tiết kiệm còn khó hơn. Mình vẫn học cách tiết kiệm mỗi ngày. Nó không chỉ có ý nghĩa cứu cánh mình trong thời kì kinh tế suy thoái, nó còn giúp bảo vệ môi trường trong tình trạng tiêu thụ quá mức cần thiết gây nguy hại môi trường sống xung quanh ta.
Bạn nào có sáng kiến hay cho việc tăng thu giảm chi, tích cực cầm nhầm thì comment phía bên dưới để cùng học hỏi nhé!
Author
moon.jeananthony@gmail.com